LOS ANGELES – Vài ngày trước đây ĐGH Benedictô có bài thuyết trình trước các sinh viên và giáo sư tại trường đại học ở Regensburg, thế nhưng một số người đã trích dẫn chỉ một đoạn trong bài diễn thuyết dài trên 30 phút đồng hồ để rồi đi đến kết luận là ĐGH Benedictô chống Hồi giáo và cúc phạm vị sáng lập Hồi giáo! Thực sự những người lên án gắt gao có ai đã đọc hết cả bài diễn thuyết để hiểu được ý nhị thâm sâu và tính cách uyên bác của bài diễn văn?

Thực chất đây là một bài thuyết trình cho các sinh viên và các giáo sư đại học mang tính cách khoa bảng – và Đức Benedictô tuy dù là Giáo Hoàng, nhưng trong thâm tâm của Ngài thì ngài vẫn là một giáo sự đại học uyên bác – do đó khi ngài diễn thuyết, ngài không có ý thông đạt sự trình bầy dậy dỗ như là “Giáo Hoàng” (thực ra đó cũng không phải là “điệu” của ngài như chúng ta biết từ gần một năm qua), Ngài cũng không trình bày với tư cách là một mục tử ( đó là cách thế của ngài, nhưng trong một môi trường khác), nhưng khi trình bày bài diễn thuyết này trong môi trường giáo sư đại học, ngài muốn kích thích một sự đối thoại có tính cách khoa bảng và nghiên cứu (mà trong thâm tâm của Ngài vẫn còn tính chất đó nguyên si!). Bài diễn văn được bó cục kỹ càng, cô đọng, lý luận khoa học và minh triết, nếu những ai không ở trong giới khoa bảng thì cũng khó lòng mà đọc hiểu và lẽ tất nhiên dễ nhàm chán có khi còn hiểu sai nữa!

Một trong những nhà báo và quan sát viên từng viết mỗi tuần về Vatican, có kinh nghiệm và được coi là thế giá được cả phe cấp tiến cũng như thủ cựu, đó là ông John Allen, Jr., ông cho rằng “vị giáo hoàng đương kim Benedictô XVI là một trong những người duyên dáng nhất trên trường quốc tế” tuy nhiên ngài không cho phép ý tưởng và suy tư của ngài bị giới hạn vào những điều cấm kị và cách thế thường khi ban bố những bài diễn giải cho công chúng!

Ông Allen viết rằng: “Một nhà ngoại giao và cố vấn giao tế sẽ có thể khuyên ĐGH Benedictô rằng nếu ngài muốn đưa ra lập luận sự liên hệ giữa đức tin và lý trí thì ngài không nên so sánh giữa Hồi giáo và Kitô giáo, vì đó có thể được hiểu rộng là chỉ trích Hồi giáo, gợi ý rằng Hồi giáo là không lý sự và dễ đưa đến bạo động”. Thế nhưng chính về điểm này mà Đức Benedictô khi diễn thuyết cho 1500 sinh viên và các giáo sư trường Đại học Regensburg vào hôm thứ Tư tuần này, Ngài đã trích dẫn lại lời đối thoại của Hoàng đế thế kỷ 14 thời Byzantine là hoàng đế Manuel II Paleologus với một học giả người Persia.

Tin tức và tựa đề hàng đầu của báo giới trong vài ngày qua, xoay quanh danh từ mà giáo hoàng dùng chữ “jihad – thánh chiến” và ngầm hiểu là như vậy nó đưa đến bạo động trong chính lý thuyết của Hồi giáo. Nhiều báo đã cho rằng vụ này cũng giống như vụ bức tranh hí họa Người Thụy Điền cách đây một năm khi vẽ hình Mahomed cầm phi đạn bắn ra tứ phía!.

Tuy nhiên khi ĐGH trích dẫn cuộc đối thoại giữa hoàng đế Paleologus và học giả Persian thì ý của Ngài là muốn nhấn mạnh tới một điểm khác rất quan trọng. Dưới ảnh hưởng của truyền thống Hy lạp, ngài nói: “Kitô giáo trình bày cho chúng ta một lựa chọn quyết định đứng về phía lý luận về Thiên Chúa, đang khi đó Hồi giáo có thễ nhấn mạnh tới vẻ huy hoàng và quyền năng siêu việt của Thiên Chúa; người Kitô giáo tin rằng khi hành động cách vọ lý sự là đi ngược lại với bản tính của Thiên Chúa,. Ngài lý luận rằng trong sách Phúc Âm thánh Gioan nói lời chủ chốt về quan niệm của Thiên Chúa trong Kinh Thánh: Từ khởi đầu đã có Logos, thường được dịch là Ngôi Lời, nhưng cũng theo nguyên ngữ Hy lạp nó cũng được dịch là Lý trí.

Bài diễn thuyết của ĐGH Benedictô XVI có tựa đề là “Faith, Reason and the University: Memories and Reflections – Đức tin Lý trí và Đại học: Hồi ký và Suy Tư” dài 4,000 chữ nói trong hơn nửa tiếng đồng hồ. và chủ điểm chính xoay quanh vấn đề mà vị giáo hoàng này coi rằng đang có “sự đột biến thay thế lý trí con người trong thế giới Tây phương”. Vì từ thời Cải Cách Phục Hưng, các nhà tư tưởng Tây Âu đã đi đến kết luận là coi thần học và triết học siêu việt như là không khoa học!.

Điều này, ĐGH cho rằng có vấn đề trên hai phương diện:

Thứ nhất, nó làm cho lý trí bị cụt lối trước những vấn đề lớn lao về sự sống và cái chết, những vần đề tại sao chúng ta hiện diện trên trái đất và chúng ta phải hành động ra sao. Ngài nói “Đó là tình thế nguy hiểm cho nhân loại”.

Thứ đến, bằng cách lý luận, thì chính khoa học đã có tính cách tự đầu hàng rồi, vì giả thuyết là phải có trật tự và lý trí trong vũ trụ, nhưng khoa học lại không thể giải thích tại sao các sự vật lại hoạt động như vậy!.

Cho nên ĐGH Benedictô giải trình rằng, một hình thức lý luận mà chối bỏ suy tư tôn giáo và triết học không thễ cỗ võ cuộc đối thoại giữa các nền văn hóa khác nhau được!.

Hôm qua thứ Năm (15.10.2006) Vatican đã đưa ra lời nhận định cho rằng ĐGH Benedictô không có ý xúc phạm nào cả, và rằng một phần của bài diễn thuyết tại Regensburg lại chính là cổ võ sự kính trọng các niềm xác tín tôn giáo của nhân loại vậy.