Lớp học đang hăng hái thì trời đổ mưa. Gió thổi mạnh quật vào cửa kính. Học trò nhốn nháo và tỏ vẻ âu lo. Buổi học hôm ấy có đề tài “Làm thế nào để giải quyết một vấn đề”, nên tôi hỏi học trò: “Bạn sắp về nhà, nhưng trời mưa to, giải pháp của bạn là gì?” Một cô sinh viên đáp nhanh: “Em cầu nguyện cho hết mưa”. Nói xong, em bật cười.
Tôi biết là cô học trò chỉ muốn châm chọc việc cầu nguyện, bởi vì cô chịu ảnh hưởng các môn học ở trường, nhất là môn chính trị, vốn thường chê trách các giá trị tâm linh. Do đó tôi nói với cả lớp: “Không, các bạn không nên cầu nguyện cho hết mưa, bởi vì mưa là quy luật tự nhiên mà Đấng Tạo Hóa đã tạo thành, thứ hai là khi các bạn mong cho hết mưa thì bao người khác đang cầu cho có mưa, người làm nông, người trồng hoa hay người đang cảm thấy nóng bức. Nếu cầu nguyện để tìm giải pháp cho bạn lúc trời vẫn mưa thì mới là khôn ngoan”. Cô sinh viên ấy nghe vậy thì mỉm cười, nhưng không còn có vẻ đùa cợt nữa.
Cầu nguyện là mối dây liên lạc giữa con người với Nguồn cội của mình là Đấng Tạo Hóa. Người ta không nhận ra tầm quan trọng của hành động này bởi vì họ coi những giá trị nhỏ bé khác là mục tiêu và coi vật chất là nguồn gốc của mình. Người ta đón nhận giả thuyết “người bởi khỉ mà ra dễ dàng hơn giáo huấn của Thánh Kinh (riêng thuyết Tiến Hóa đã được các nhà khoa học chứng minh là sai về nguyên lý khoa học). Coi vật chất là nguồn cội dễ dàng hơn đón nhận thực tại cao siêu là con người được Thiên Chúa tác thành.
Chúng ta đã từng đọc chuyện vui trong lớp học Sinh vật. Cô giáo đang hăng hái chứng minh “con người bởi khỉ mà ra”, chợt một học sinh cười lớn. Cô giáo hỏi tại sao em cười, cậu học trò lễ phép thưa: “Dạ em cười vì em thấy tổ tiên em khác tổ tiên cô”. Đừng trách cậu bé vô lễ. Lỗi là do cô giáo tự nhận mình do khỉ mà ra.
Một môi trường như thế làm sao giúp con người nhận ra chiều kích tâm linh và siêu việt của mình. Trước đây thỉnh thoảng tôi viết bài cho tạp chí Easy English (NXB Trẻ) mà người biên tập là một giáo sư môn Văn minh Mỹ, thầy giáo cũ của tôi thời đại học. Có lần tôi dịch bài trong đó có câu “take time to pray”, hãy dành thì giờ để cầu nguyện, và tôi nói với thầy nếu đăng bài thì giữ nguyên câu ấy. Thầy tôi dù không có đạo nhưng thầy hiểu các giá trị cao siêu nên thầy bảo “câu này hay sao lại bỏ đi”. Nhưng khi báo in ra thì câu ấy đã bị xóa mất. Tôi không hài lòng, đến hỏi thầy. Thầy trầm ngâm rồi bảo tôi, nguyên văn thế này: “Thầy không biết ai xóa đi, nhưng Vinh hãy tin rằng thầy của em không có ngu đâu”. Tôi hiểu là ai đó đã làm việc này trước khi báo ra. Tại sao những người có cái tâm trong sáng lại không thể làm việc như lòng họ mong muốn?
Có nhiều định nghĩa về việc cầu nguyện. Giáo Lý Công Giáo dạy rằng cầu nguyện là "một sự liên lạc sống động giữa cá nhân mỗi người với Thiên Chúa hằng sống... mối tương quan sống động của con cái Thiên Chúa với Cha trên trời" (số 2558, 2565). Người không Công giáo thì nhận ra rằng việc cầu nguyện là nâng tâm hồn lên trên những tầm thường nhỏ nhặt để hướng về Đấng Vô Hình:
“Cầu cho được tài hoa lỗi lạc
Để đem thân gánh vác việc đời
Lòng ta nguyện với lòng trời
Gần đời cao thượng xa đời nhỏ nhen”
(Tagore, Đông Hồ dịch)
Và khi các nhà thơ khác ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên, ấy là họ đang cầu nguyện, vì họ ca ngợi công trình Đấng Tạo Hóa. Khi một nhà khoa học phát minh ra cái gì mới, và ông thán phục Đấng đã làm ra mọi thứ sẵn sàng cho ông, ấy là ông cầu nguyện. Ba phi hành gia trên phi thuyền Apollo thứ 8 của Hoa Kỳ William Anders, Jim Lovell, and Frank Borman, vào đêm Giáng Sinh 24 tháng 12 năm 1968, đã gửi thông điệp từ không gian về cho “mọi con người trên địa cầu”. Thông điệp ấy chính là “Từ nguyên thủy Thiên Chúa đã tạo thành trời và đất”, và họ đọc trình thuật Sáng tạo trong chương đầu của sách Sáng thế. Ấy là lời cầu nguyện đẹp giữa không gian.
Những câu chuyện hay và cảm động như thế, những giá trị cao quý như thế không được truyền đến cho học sinh sinh viên ở xã hội này, cho nên một số bạn trẻ vẫn cho rằng cầu nguyện là việc của những cụ già ít học. Và khi không coi trọng việc cầu nguyện, giới trẻ không đặt mọi thứ ở đúng vị trí của nó. Thành ra mọi chuyện chẳng bao giờ được giải quyết theo chiều hướng giúp con người khám phá nguyên lý của muôn loài và chiều kích siêu việt của chính mình.
Dạy cho trẻ em và thanh thiếu niên biết cầu nguyện không phải làm mất sự tự tin vào chính bản thân của họ, nhưng là làm cho họ hiểu rằng họ có giá trị thật, vượt lên trên cái hữu hạn của vật thể. Dạy cho họ biết cầu nguyện không phải bảo họ dựa dẫm vào sức mạnh không tưởng, nhưng làm cho họ ý thức rằng họ được nâng đỡ và hiến thánh bởi Nguồn Cội yêu thương.
“Em đi qua chuyến đò, thấy con trăng đang nằm ngủ (…) Tôi vui chơi giữa đời ối a biết đâu nguồn cội”. Lời nhạc Trịnh Công Sơn diễn tả cuộc đời đẹp biết bao, đẹp như con đò đi trên dòng sông có ánh trăng vàng. Nhưng cái đẹp sẽ hoàn thiện khi dẫn đến sự thật: đò đang đi về nơi nguồn cội, và khi con người biết cầu nguyện, lối về sẽ tràn đầy tình yêu và sự bình an.
Tôi biết là cô học trò chỉ muốn châm chọc việc cầu nguyện, bởi vì cô chịu ảnh hưởng các môn học ở trường, nhất là môn chính trị, vốn thường chê trách các giá trị tâm linh. Do đó tôi nói với cả lớp: “Không, các bạn không nên cầu nguyện cho hết mưa, bởi vì mưa là quy luật tự nhiên mà Đấng Tạo Hóa đã tạo thành, thứ hai là khi các bạn mong cho hết mưa thì bao người khác đang cầu cho có mưa, người làm nông, người trồng hoa hay người đang cảm thấy nóng bức. Nếu cầu nguyện để tìm giải pháp cho bạn lúc trời vẫn mưa thì mới là khôn ngoan”. Cô sinh viên ấy nghe vậy thì mỉm cười, nhưng không còn có vẻ đùa cợt nữa.
Cầu nguyện là mối dây liên lạc giữa con người với Nguồn cội của mình là Đấng Tạo Hóa. Người ta không nhận ra tầm quan trọng của hành động này bởi vì họ coi những giá trị nhỏ bé khác là mục tiêu và coi vật chất là nguồn gốc của mình. Người ta đón nhận giả thuyết “người bởi khỉ mà ra dễ dàng hơn giáo huấn của Thánh Kinh (riêng thuyết Tiến Hóa đã được các nhà khoa học chứng minh là sai về nguyên lý khoa học). Coi vật chất là nguồn cội dễ dàng hơn đón nhận thực tại cao siêu là con người được Thiên Chúa tác thành.
Chúng ta đã từng đọc chuyện vui trong lớp học Sinh vật. Cô giáo đang hăng hái chứng minh “con người bởi khỉ mà ra”, chợt một học sinh cười lớn. Cô giáo hỏi tại sao em cười, cậu học trò lễ phép thưa: “Dạ em cười vì em thấy tổ tiên em khác tổ tiên cô”. Đừng trách cậu bé vô lễ. Lỗi là do cô giáo tự nhận mình do khỉ mà ra.
Một môi trường như thế làm sao giúp con người nhận ra chiều kích tâm linh và siêu việt của mình. Trước đây thỉnh thoảng tôi viết bài cho tạp chí Easy English (NXB Trẻ) mà người biên tập là một giáo sư môn Văn minh Mỹ, thầy giáo cũ của tôi thời đại học. Có lần tôi dịch bài trong đó có câu “take time to pray”, hãy dành thì giờ để cầu nguyện, và tôi nói với thầy nếu đăng bài thì giữ nguyên câu ấy. Thầy tôi dù không có đạo nhưng thầy hiểu các giá trị cao siêu nên thầy bảo “câu này hay sao lại bỏ đi”. Nhưng khi báo in ra thì câu ấy đã bị xóa mất. Tôi không hài lòng, đến hỏi thầy. Thầy trầm ngâm rồi bảo tôi, nguyên văn thế này: “Thầy không biết ai xóa đi, nhưng Vinh hãy tin rằng thầy của em không có ngu đâu”. Tôi hiểu là ai đó đã làm việc này trước khi báo ra. Tại sao những người có cái tâm trong sáng lại không thể làm việc như lòng họ mong muốn?
Có nhiều định nghĩa về việc cầu nguyện. Giáo Lý Công Giáo dạy rằng cầu nguyện là "một sự liên lạc sống động giữa cá nhân mỗi người với Thiên Chúa hằng sống... mối tương quan sống động của con cái Thiên Chúa với Cha trên trời" (số 2558, 2565). Người không Công giáo thì nhận ra rằng việc cầu nguyện là nâng tâm hồn lên trên những tầm thường nhỏ nhặt để hướng về Đấng Vô Hình:
“Cầu cho được tài hoa lỗi lạc
Để đem thân gánh vác việc đời
Lòng ta nguyện với lòng trời
Gần đời cao thượng xa đời nhỏ nhen”
(Tagore, Đông Hồ dịch)
Và khi các nhà thơ khác ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên, ấy là họ đang cầu nguyện, vì họ ca ngợi công trình Đấng Tạo Hóa. Khi một nhà khoa học phát minh ra cái gì mới, và ông thán phục Đấng đã làm ra mọi thứ sẵn sàng cho ông, ấy là ông cầu nguyện. Ba phi hành gia trên phi thuyền Apollo thứ 8 của Hoa Kỳ William Anders, Jim Lovell, and Frank Borman, vào đêm Giáng Sinh 24 tháng 12 năm 1968, đã gửi thông điệp từ không gian về cho “mọi con người trên địa cầu”. Thông điệp ấy chính là “Từ nguyên thủy Thiên Chúa đã tạo thành trời và đất”, và họ đọc trình thuật Sáng tạo trong chương đầu của sách Sáng thế. Ấy là lời cầu nguyện đẹp giữa không gian.
Những câu chuyện hay và cảm động như thế, những giá trị cao quý như thế không được truyền đến cho học sinh sinh viên ở xã hội này, cho nên một số bạn trẻ vẫn cho rằng cầu nguyện là việc của những cụ già ít học. Và khi không coi trọng việc cầu nguyện, giới trẻ không đặt mọi thứ ở đúng vị trí của nó. Thành ra mọi chuyện chẳng bao giờ được giải quyết theo chiều hướng giúp con người khám phá nguyên lý của muôn loài và chiều kích siêu việt của chính mình.
Dạy cho trẻ em và thanh thiếu niên biết cầu nguyện không phải làm mất sự tự tin vào chính bản thân của họ, nhưng là làm cho họ hiểu rằng họ có giá trị thật, vượt lên trên cái hữu hạn của vật thể. Dạy cho họ biết cầu nguyện không phải bảo họ dựa dẫm vào sức mạnh không tưởng, nhưng làm cho họ ý thức rằng họ được nâng đỡ và hiến thánh bởi Nguồn Cội yêu thương.
“Em đi qua chuyến đò, thấy con trăng đang nằm ngủ (…) Tôi vui chơi giữa đời ối a biết đâu nguồn cội”. Lời nhạc Trịnh Công Sơn diễn tả cuộc đời đẹp biết bao, đẹp như con đò đi trên dòng sông có ánh trăng vàng. Nhưng cái đẹp sẽ hoàn thiện khi dẫn đến sự thật: đò đang đi về nơi nguồn cội, và khi con người biết cầu nguyện, lối về sẽ tràn đầy tình yêu và sự bình an.