Giáo xứ trên miền đất voi

Ông Nguyễn Tuyên, 86 tuổi, một giáo dân kỳ cựu của giáo xứ Mẹ Vô Nhiễm (Đức Linh – Bình Thuận) bảo vùng này cách đây trên dưới 40 năm voi nhiều vô kể. Bản thân ông chỉ nghiệp dư đi đánh bẫy cũng từng “thịt” hết bốn “ông Tượng”. Ngay cả bây giờ, thỉnh thoảng voi vẫn về trên những đồng rẫy gần nhà thờ, mé sát chân núi. Nhiều người gọi họ đạo nằm bên chân núi Gia Lào này là “miền đất voi”, chắc cũng không phải là cường điệu lắm !

*Khai rừng lập xứ

Năm 1960, trong chương trình lập những dinh điền mới của chính quyền thời bấy giờ, miền rừng Đức Linh đã được khai phá. Ngày ấy, theo lời của những bậc tiền bối còn sống đến nay, đây là khu rừng nguyên sinh chưa hề có dấu chân người, vì vậy nên thú rừng nhiều vô kể. Bà con đến đây lập nghiệp gồm đủ gốc gác Bắc – Trung – Nam. Những người có đạo quây quần lại thành xứ Chính Tâm với ba họ lẻ và giáo xứ Mẹ Vô Nhiễm ngày nay lúc đó là họ Chính Tâm 3, nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội làm Quan Thầy, trải dài trên 4 cây số, có một ngôi nhà thờ bằng gỗ lợp tôn.

Tiếng là khai hoang lập dinh điền nhưng ruộng của vùng này, cho đến nay vẫn rất ít ỏi, chỉ đôi ba chỏm da beo xen kẽ trong đất núi. Bà con chủ yếu sống bằng việc phá rừng làm rẫy, tạo nên những nương khoai và bắp. Rảnh rỗi, đàn ông chọn việc đi đánh bẫy, phụ nữ thì hái lá chằm nón, chặt cây làm chổi. Nói chung là vất vả đắp đổi qua ngày, chỉ dồi dào một món duy nhất là...thịt rừng.

Nói về rừng, nếu dùng từ thời thượng thì sau gần 50 năm, người Đức Linh nói chung đã “cơ bản hoàn thành” việc biến một khu rừng nguyên sinh với đầy đủ muôn thú như trong truyện cổ tích và gỗ quý thành những nương rẫy và nhà cửa. Theo ông cụ Tuyên mà tôi kể ở đầu bài, cách đây 40 năm thôi, vùng này không thiếu một loài thú gì, từ hươu nai cho đến gấu cọp. Đặc biệt là voi, nhiều không kể xiết, sống bầy đàn và di chuyển tự nhiên trên những đồng cỏ và sông suối như thể heo mọi chạy rông thời nay. Ông Tuyên từng chứng kiến cảnh chết chùm của cả một đàn voi 11 con lớn và hai con bé khi cố gắng cứu một con khác bị ngã xuống dòng thác cách nhà thờ bây giờ vài cây số. Không đâu xa, cách đây vài năm thôi, đất Đức Linh vẫn còn sót lại một bầy “ông Tượng” năm bảy con qua về sông La Ngà, ghé thăm nhà dân miền này như cơm bữa. Sau đó thì cả bầy được bắn thuốc đưa lên Buôn Đôn, chỉ sót lại một con cực lớn ba chân thỉnh thoảng vẫn về “thăm chốn xưa” mà báo chí vẫn hay đưa tin. Đó cũng là lý do mà khu vực giáo xứ Mẹ Vô Nhiễm được cho là miền đất voi.

Trở lại với quá trình khai rừng lập xứ. Tuy sống giữa rừng rú hoang vu với nhiều hiểm nguy nhưng lòng đạo của bà con lại rất mạnh mẽ. Với ngôi nhà thờ dựng tạm, hàng ngày, sau những giờ mệt mỏi vật lộn với rừng kiếm sống, họ lại hội về nhà thờ để kinh kệ, giáo lý. Tuy nhiên, cuộc sống của họ đã không hề yên ổn bởi chiến tranh luôn làm xáo trộn sinh hoạt và ám ảnh đời tha hương của họ. Năm 1965, nhà thờ bị tiêu hủy vì bom đạn, dân chúng sơ tán đi khắp nơi. Cuối năm 1972, chiến sự tạm ổn, bà con trở về lại. Mọi người cùng nhau làm nhà thờ mới bằng gỗ trên đỉnh đồi trong làng nhưng chẳng được bao lâu thì bom đạn lại về. Từ năm 1973-1975, tất cả các cơ sở đã bị bình địa, dân chúng lại tản mác nhiều phương.

Hòa bình lập lại, cuối năm 1975, bà con về lập lại làng, tiếp tục làm một nhà thờ tạm khác nhưng chỉ được 2 tháng thì bị buộc tháo dỡ. Từ đó, nơi đây không còn cơ sơ thờ tự, không có linh mục, giáo phải đi dự lễ tận nhà thờ Võ Đắc, nhà thờ Xuân Thành (Đồng Nai) cách xa 20-30 cây số. Từ năm 1992, giáo xứ Chính Tâm được lập lại, bà con giáo dân đã dự lê và sinh hoạt chung tại đó, họ Mẹ Vô Nhiễm thuộc giáo xứ Chính Tâm được khôi phục nhưng nhà thờ thì cũng vừa dựng xong phải tháo cất. Năm 1996, sau nhiều thăng trầm, giáo họ mới làm được một ngôi nhà thờ bằng cột gỗ, vách ván, mái tôn tận dụng, nền gạch tàu, diện tích 360m2. Nhà thờ đã sử dụng trên 10 năm nên xuống cấp nghiêm trọng, rất nhiều lần cố gắng dùng cây chống đỡ nhưng vẫn không an toàn. Các cha xứ Phaolô Lê Quang Luân, Phêrô Nguyễn Đình Sáng, Giuse Nguyễn Văn Lừng lần lượt quản xứ Chính Tâm và chăm lo mục vụ giáo họ Vô Nhiễm. Cha Phó xứ Chính Tâm Giuse Nguyễn Hữu An phụ trách Giáo họ từ năm 2000. Từ năm 1997, họ có thêm nhà giáo lý rồi nhà xứ, nhà trẻ. Những hoạt động của họ đạo nhỏ bé này đang từng bước đi vào quy củ thì một tai họa lại xảy ra: Ngày 29.7.2005, nhà thờ đã bị cháy rụi do chập đường dây điện, ngọn lửa lấy đi từ mái tôn, bức vách đến nhà Tạm, chén Thánh, tượng ảnh, sách kinh... Những thành quả vật chất, dù không đáng giá nhiều nhưng là công sức đóng góp của những người nông dân chất phác nơi đây phút chốc biến thành tro bụi, cuốn theo trong gió núi và mưa ngàn. Lại tiếp tục dựng lại nhà thờ bằng cây bạch đàn, tre nứa, che bạt bên trên, xung quanh trống rỗng lộng gió như ngày mới về khai hoang. Mỗi ngày sớm tối lễ lạy kinh hạt, ai ai cũng xót xa, khao khát có ngôi nhà thờ mới.

Và, những ước mong của họ đã thành hiện thực khi ngày 4.10.2006, Đức Cha Phaolô Nguyễn Thanh Hoan, Giám Mục Giáo phận Phan Thiết đã dâng thánh lễ đặt viên đá đầu tiên xây dựng thánh đường mới. Ngày 10.12.2006, Đức cha lại công bố quyết định nâng giáo họ lên giáo xứ và bổ nhiệm cha Giuse Nguyễn Hữu An làm Chánh xứ tiên khởi giáo xứ Mẹ Vô Nhiễm. Sau 16 tháng thi công, với công sức của bà con giáo dân, sự giúp đỡ của các cơ quan bác ái Công giáo, lòng quãng đại của quý ân nhân xa gần, giáo xứ non trẻ trên miền đất voi này đã hoàn thành một ngôi nhà thờ khá đẹp và khang trang, do Công ty xây dựng Hoan Thiện thiết kế và thi công. Ngày 31.05.2008, lễ Đức Mẹ Thăm viếng, Đức Giám Mục Phan thiết Phaolô Nguyễn Thanh Hoan sẽ đến dâng Thánh Lễ Cung Hiến Nhà thờ mới.

*Phát triển bền vững

Sở dĩ phải dông dài với chuỗi thăng trầm của một giáo xứ vùng xa này là vì muốn nhấn mạnh đến sự phát triển bền vững của một giáo đoàn hợp lưu nhiều thành phần trong gần nửa thế kỷ qua.

Thật vậy, mặc dù cho đến nay, đây vẫn là một giáo xứ nghèo, rất nghèo của giáo phận Phan Thiết, với nghề chính của bà con là làm nông, cụ thể là trồng khoai mì và gần một nửa là gia đình nghèo, nhưng sự tương thân và lòng sốt mến sống đạo của cộng đoàn 1700 giáo dân này thì phải đáng ghi nhận.

Giáo xứ có những chương trình xã hội khá thiết thực, do giáo dân trực tiếp điều hành như chương trình luôn phiên nuôi bò đẻ (từ một số bò giống ban đầu, các gia đình nghèo sẽ nuôi cho đến khi có được 2 bò con làm vốn sẽ chuyển sang gia đình khác), chương trình kéo nước sạch về từng hộ, chương trình xây nhà tình thương. Trong xứ cũng có một quỹ học bổng đỡ đầu toàn phần cho 33 em và bán phần cho 40 em học hành tới Đại học, bất kể lương giáo. Các chương này do cha xứ khởi xướng, tìm nguồn tài trợ và các cộng tác viên là giáo dân trực tiếp điều phối, duy trì. Bà con cũng lập nên những nhóm thiện nguyện chuyên đi giúp bà con dân tộc trong vùng hay tìm hiểu những hoàn cảnh khó khăn để giúp đỡ kịp thời. Ông Trần Văn Đức, Chủ tịch Hội đồng giáo xứ Mẹ Vô Nhiễm khẳng định: “Chúng tôi còn nghèo, nhưng tôi dám khẳng định là trong xứ không có hoàn cảnh nào bị bỏ rơi. Chúng tôi chia sẻ với nhau trong tinh thần “đồng tiền bà góa”, chúng tôi đến với nhau trong tình huynh đệ vì đã từng đồng kham cộng khổ với nhau từ nhiều chục năm rồi !”. Tính cộng đồng được xứ đạo này đưa lên hàng đầu nên tình liên đới luôn trải rộng, sự bình đẳng cũng vì thế được xác lập trong mọi sinh hoạt. Nhìn hình ảnh giáo dân nhiều lứa tuổi, đủ thành phần trong xứ ban chiều quây quần chơi bóng bàn, đá banh, bóng chuyền hay tập thể dục trong khuôn viên nhà thờ là có thể đoán biết sự hợp nhất của họ. Đây là một trong những yếu tố hình thành nên một cộng đồng phát triển bền vững.

Hôm chúng tôi ghé thăm xứ, nhằm ngay tháng hoa Đức Mẹ, có một hoạt động rất mộc mạc của trẻ con trong xứ làm tôi rất ấn tượng là vào trước mỗi giờ lễ hàng ngày, các em lại chia nhau luân phiên dâng hoa. Sau lễ, lại lần lượt đến từng nhà cũng dâng hoa kính Đức Mẹ. Đơn sơ thôi, đồng phục chưa đẹp lắm, các điệu múa chưa đều lắm, cũng không cầu kỳ tập luyện nhiều thời gian, nhưng rất thanh khiết và ấm cúng. Lòng sốt mến trong từng gia đình được hâm nóng qua hoạt động đơn giản này; sự đoàn kết trong xứ đạo cũng bắt đầu từ những chuyện nhỏ nhất như thế. Ngày Khánh thành nhà thờ mới đã gần kề, Cha xứ và bà con giáo dân đang tất bật chuẩn bị, bầu khí hiệp nhất càng được thể hiện rõ nét hơn.*

Buổi chiều nắng trải vàng trên từng con đường nhỏ ngang dọc phía dưới triền núi Gia Lào, nhìn những đàn bò đang thong thả về chuồng, chợt cảm thấy bình yên lạ nơi vùng đất rừng xưa này. Ngày cũ sắp chiều và một đêm bình yên đang về với người dân nơi đây. Ngày mai họ lại lên nương, lại chung tay hiệp nhất, dù trong cái vất vả của nắng, của gió từ núi rừng ùa về.