PHÁT DIỆM - Trại Vệ ngày ấy, là một mảnh đất bồi ven sông đáy, trải qua thời gian đã hình thành và phát triển như Hào Phú ngày nay. Không biết Hào Phú có từ khi nào, nhưng con cháu chỉ nghe truyền lại rằng: “Từ bốn Cụ đại diện cho 4 chi Họ, không công giáo, từ trên xã Khánh Phú đã xuống khai hoang, canh tác đất đai, lập nên làng và sau này lấy tên là Hào Phú”.
Dòng sông Đáy, nơi nối liền hai làng Vĩnh Trị - Hào Phú, đã trở nên quen thuộc của người dân, nhất là của các Cha, các Thầy và các bổn đạo, mỗi khi chạy trốn các quan bủa vây bách đạo ở Kẻ Vĩnh, nơi mà mỗi khi nhắc đến, người ta thường nghĩ tới câu nói: “Thứ nhất Thiên Đàng, thứ nhì Tràng Vĩnh”, cũng là nơi đã ươm trồng biết bao ơn gọi cho Giáo Hội vì có Chủng viện, nhà tràng. Kẻ Vĩnh đã trở thành thủ phủ, nơi đặt Giáo phận Tây Đàng Ngoài. Nhờ đó, Trại Vệ đã nhanh chóng kế thừa truyền thống ấy, nhất là từ người con gái Kẻ Vĩnh là cụ Maria Vũ Thị Sự, qua đời sống đức tin, bà đã cảm hóa gia đình và dần dần cả gia đình trở lại đạo sau khi kết hôn với cụ Phaolô Phan Bá Nhiêu (Bá Nguyên-sinh năm 1800) và được rửa tội năm 1839, trùng với biến cố Vua Minh Mạng ra chiếu chỉ cấm đạo ngày 18/01/1839, đã khiến cho nhiều tín hữu ở Đàng Ngoài bị bách hại và nhiều người chết vì đạo. Mặc dù cấm đạo gắt gao, nhưng ở Trại Vệ, Đạo Chúa vẫn không ngừng gia tăng. Thời gian thấm thoắt, sau 5 năm số tín hữu đã tăng lên đến hàng trăm, dần dần Trại Vệ từ một làng không công giáo đã trở nên một xứ đạo toàn tòng như ngày nay.
Cũng trong thời kỳ lịch sử Giáo Hội phải trải qua những cơn bách hại đạo gắt gao, từ Kẻ Vĩnh, mỗi khi quan lùng bắt đạo và việc chạy trốn của các Linh mục, các Thầy giảng và các bổn đạo, mà Trại Vệ trở thành nơi ẩn náu của các Ngài, có thêm cơ hội truyền giáo, mở rộng Nước Chúa ngay trong giai đoạn bách hại đạo gắt gao nhất. Trại Vệ tuy là nơi không có thánh Tử Đạo, nhưng mảnh đất này đã từng in đậm dấu chân của nhiều anh hùng Tử Đạo, như Cha thánh Phaolô Lê Bảo Tịnh: “Trong khi chờ đợi vua Tự Đức trả lời bản án, Cha đã sống những ngày cuối cùng nơi Trại Vệ, 37 ngày sống ở đây là cơ hội để Cha củng cố đức tin cho các anh em yếu đuối, tìm cách lo liệu cho họ lãnh được lương thực tinh thần cũng như trợ giúp vật chất. Nhờ đó, họ thêm can đảm làm chứng cho Chúa trong những giây phút bi thương nhất.”(trích Thiên Hùng Sử - Tr 70).
Năm 1845: Ngôi nhà nguyện đầu tiên bằng gỗ, được xây dựng trên nền đất nhà Cụ Phaolô Phan Bá Nhiêu (1). Khi giáo dân đông, thấy nhu cầu cần thiết cho việc sinh hoạt tôn giáo, ông bà đã dâng hiến 2 mẫu ruộng để xây dựng nhà thờ, và ngôi nhà thờ hiện nay được xây dựng trên nền đất ấy.
Kể từ khi thành lập họ đạo Hào Phú, có các Cha về làm phúc và dạy đạo. Theo các cố cao niên trong làng truyền lại, cho đến nay, đã có 16 đời linh mục coi sóc, kể từ Cha cố Kim (người nước ngoài), cố Điều, cố Trực, cố Huân, cố Đức, cố Ngoạn, cố Trần.
Năm 1933 thành lập giáo xứ với tên chính thức Giáo xứ Hào Phu.
Đến cuối năm 1937 Cha Thuận về làm chính xứ, sang năm 1938 Người cho xây dựng tiếp tháp chuông còn dở dang, Ngài liên hệ với cha già Am chính xứ Vỷ Nhuế (Gp Hà Nội) để lại quả Chuông Tây (2) cho xứ Hào Phú, và tiếp tục cho xây dựng tường bao khuôn viên nhà thờ. Đến cuối năm 1948 Cha được chuyển đi xứ khác.
Từ 1948-1952 Cha cố Ngô Công Hiến
Từ 1952-1960 Cha Nguyễn Thế Vịnh và Cha cố Nguyễn Thành Chung - xứ Vĩnh Trị coi sóc.
Từ 1960-1988 Cha Phanxicô Nguyễn Hữu Tường coi sóc, mặc dù phải ngồi xe lăn do bị liệt hai chân, nhưng Ngài vẫn hết mực yêu thương và chăm lo cho đoàn chiên, Ngài được cáng trên chiếc võng đay mỗi khi từ Yên Vân lên Hào Phú dâng lễ và các công việc mục vụ khác. Thấy nhà thờ do thời gian xói mòn và hậu quả của chiến tranh để lại nên đã bị xuống cấp trầm trọng, Cha đã cho sửa chữa năm 1988, một trong những nhà thờ được sửa chữa đầu tiên trong Giáo phận.
Từ tháng 12/1989 - 1994 Cha Phêrô Nguyễn Hồng Phúc.
Từ 1994 đến tháng 5/2006 Cha Giuse Lê Đức Năng, trong suốt thời gian coi sóc, Cha đã lo sửa chữa, và lo thủ tục cho việc xây dựng lại nhà thờ, sau khi hoàn tất thủ tục, vâng lời bề trên, Ngài đã chuyển đến một giáo xứ khác.
Tháng 05/2006 Đức Cha Giuse Nguyễn Văn Yến đã bổ nhiệm cha Giuse Trần Ngọc Văn - chính xứ Ninh Bình, kiêm Hào Phú, Cha Gioan Đỗ Văn Khoa - phó xứ.
Ngày 23/9/2006, vào dip chầu thay mặt giáo phận, cha chính xứ Giuse Trần Ngọc Văn đã công bố xây dựng lại nhà thờ giáo xứ Hào Phú và trao trọng trách ấy cho cha phó Gioan Đỗ Văn Khoa.
Ngày 17/10/2006 chính thức khởi công xây dựng nhà thờ mới.
Ngày 9/01/2007 Đức Cha Giuse Nguyễn Văn Yến làm phép móng và đặt viên đá đầu tiên, chúc lành cho công việc xây dựng được mọi sự tốt lành.
Ngày 01/01/2008 Cha Gioan Đỗ Văn Khoa được bổ nhiệm làm chính xứ Hào Phú, tiếp tục công việc xây dựng nhà thờ. Cha đã kêu gọi bà con Hào Phú ở trong nước và hải ngoại cộng tác, giúp đỡ cách này cách khác và nhất là cầu nguyện, hằng ngày trong các buổi đọc kinh sớm tối, hoặc sau thánh lễ, cộng đoàn luôn dành ba kinh Lạy Cha, Kính Mừng, Sáng Danh để cầu nguyện cho công việc xây dựng nhà thờ được diễn ra tốt đẹp.
Nhờ Hồng Ân của Chúa, qua lời bầu cử của Mẹ Maria và nhất là Thánh Giuse quan thầy, cùng với sự giúp đỡ của Quý Đức Cha, quý Cha trong giáo phận, quý ân nhân, thân nhân Hào Phú ở trong nước và hải ngoại; đến nay, ngôi thánh đường được khang trang xứng hợp để ca tụng và tôn vinh Thiên Chúa.
Ngày 10/12/2009 đánh dấu một bước ngoặt mới của Giáo xứ Hào Phú, 170 năm Đạo Chúa được gieo trồng nơi Trại Vệ ngày ấy, cùng với ngôi thánh đường mà biết bao đời con dân Hào Phú từng mong đợi, nay đã hoàn thành. Và Đức Cha Giuse Nguyễn Năng, Giám mục Phát Diệm về chủ sự Thánh Lễ Khánh Thành và Cung Hiến. Nguyện xin Chúa cho ngôi thánh đường này, hằng ngày vang lên lời ca tụng Chúa từ trong sâu thẳm con tim và tình mến dạt dào của giáo dân Hào Phú.
(1)Cụ cho xây 5 gian nhà nguyện bằng gỗ đầu tiên trên nền đất nhà cụ, hiện nay gia đình Bà Phường và gia đình ông Thặng đang ở.
(2) Chuông này vang lên để kêu gọi tín hữu tập hợp cầu nguyện
 |
Cũng trong thời kỳ lịch sử Giáo Hội phải trải qua những cơn bách hại đạo gắt gao, từ Kẻ Vĩnh, mỗi khi quan lùng bắt đạo và việc chạy trốn của các Linh mục, các Thầy giảng và các bổn đạo, mà Trại Vệ trở thành nơi ẩn náu của các Ngài, có thêm cơ hội truyền giáo, mở rộng Nước Chúa ngay trong giai đoạn bách hại đạo gắt gao nhất. Trại Vệ tuy là nơi không có thánh Tử Đạo, nhưng mảnh đất này đã từng in đậm dấu chân của nhiều anh hùng Tử Đạo, như Cha thánh Phaolô Lê Bảo Tịnh: “Trong khi chờ đợi vua Tự Đức trả lời bản án, Cha đã sống những ngày cuối cùng nơi Trại Vệ, 37 ngày sống ở đây là cơ hội để Cha củng cố đức tin cho các anh em yếu đuối, tìm cách lo liệu cho họ lãnh được lương thực tinh thần cũng như trợ giúp vật chất. Nhờ đó, họ thêm can đảm làm chứng cho Chúa trong những giây phút bi thương nhất.”(trích Thiên Hùng Sử - Tr 70).
Năm 1845: Ngôi nhà nguyện đầu tiên bằng gỗ, được xây dựng trên nền đất nhà Cụ Phaolô Phan Bá Nhiêu (1). Khi giáo dân đông, thấy nhu cầu cần thiết cho việc sinh hoạt tôn giáo, ông bà đã dâng hiến 2 mẫu ruộng để xây dựng nhà thờ, và ngôi nhà thờ hiện nay được xây dựng trên nền đất ấy.
Kể từ khi thành lập họ đạo Hào Phú, có các Cha về làm phúc và dạy đạo. Theo các cố cao niên trong làng truyền lại, cho đến nay, đã có 16 đời linh mục coi sóc, kể từ Cha cố Kim (người nước ngoài), cố Điều, cố Trực, cố Huân, cố Đức, cố Ngoạn, cố Trần.
Năm 1933 thành lập giáo xứ với tên chính thức Giáo xứ Hào Phu.
Đến cuối năm 1937 Cha Thuận về làm chính xứ, sang năm 1938 Người cho xây dựng tiếp tháp chuông còn dở dang, Ngài liên hệ với cha già Am chính xứ Vỷ Nhuế (Gp Hà Nội) để lại quả Chuông Tây (2) cho xứ Hào Phú, và tiếp tục cho xây dựng tường bao khuôn viên nhà thờ. Đến cuối năm 1948 Cha được chuyển đi xứ khác.
 |
Từ 1952-1960 Cha Nguyễn Thế Vịnh và Cha cố Nguyễn Thành Chung - xứ Vĩnh Trị coi sóc.
Từ 1960-1988 Cha Phanxicô Nguyễn Hữu Tường coi sóc, mặc dù phải ngồi xe lăn do bị liệt hai chân, nhưng Ngài vẫn hết mực yêu thương và chăm lo cho đoàn chiên, Ngài được cáng trên chiếc võng đay mỗi khi từ Yên Vân lên Hào Phú dâng lễ và các công việc mục vụ khác. Thấy nhà thờ do thời gian xói mòn và hậu quả của chiến tranh để lại nên đã bị xuống cấp trầm trọng, Cha đã cho sửa chữa năm 1988, một trong những nhà thờ được sửa chữa đầu tiên trong Giáo phận.
Từ tháng 12/1989 - 1994 Cha Phêrô Nguyễn Hồng Phúc.
Từ 1994 đến tháng 5/2006 Cha Giuse Lê Đức Năng, trong suốt thời gian coi sóc, Cha đã lo sửa chữa, và lo thủ tục cho việc xây dựng lại nhà thờ, sau khi hoàn tất thủ tục, vâng lời bề trên, Ngài đã chuyển đến một giáo xứ khác.
Tháng 05/2006 Đức Cha Giuse Nguyễn Văn Yến đã bổ nhiệm cha Giuse Trần Ngọc Văn - chính xứ Ninh Bình, kiêm Hào Phú, Cha Gioan Đỗ Văn Khoa - phó xứ.
Ngày 23/9/2006, vào dip chầu thay mặt giáo phận, cha chính xứ Giuse Trần Ngọc Văn đã công bố xây dựng lại nhà thờ giáo xứ Hào Phú và trao trọng trách ấy cho cha phó Gioan Đỗ Văn Khoa.
Ngày 17/10/2006 chính thức khởi công xây dựng nhà thờ mới.
Ngày 9/01/2007 Đức Cha Giuse Nguyễn Văn Yến làm phép móng và đặt viên đá đầu tiên, chúc lành cho công việc xây dựng được mọi sự tốt lành.
Ngày 01/01/2008 Cha Gioan Đỗ Văn Khoa được bổ nhiệm làm chính xứ Hào Phú, tiếp tục công việc xây dựng nhà thờ. Cha đã kêu gọi bà con Hào Phú ở trong nước và hải ngoại cộng tác, giúp đỡ cách này cách khác và nhất là cầu nguyện, hằng ngày trong các buổi đọc kinh sớm tối, hoặc sau thánh lễ, cộng đoàn luôn dành ba kinh Lạy Cha, Kính Mừng, Sáng Danh để cầu nguyện cho công việc xây dựng nhà thờ được diễn ra tốt đẹp.
Nhờ Hồng Ân của Chúa, qua lời bầu cử của Mẹ Maria và nhất là Thánh Giuse quan thầy, cùng với sự giúp đỡ của Quý Đức Cha, quý Cha trong giáo phận, quý ân nhân, thân nhân Hào Phú ở trong nước và hải ngoại; đến nay, ngôi thánh đường được khang trang xứng hợp để ca tụng và tôn vinh Thiên Chúa.
Ngày 10/12/2009 đánh dấu một bước ngoặt mới của Giáo xứ Hào Phú, 170 năm Đạo Chúa được gieo trồng nơi Trại Vệ ngày ấy, cùng với ngôi thánh đường mà biết bao đời con dân Hào Phú từng mong đợi, nay đã hoàn thành. Và Đức Cha Giuse Nguyễn Năng, Giám mục Phát Diệm về chủ sự Thánh Lễ Khánh Thành và Cung Hiến. Nguyện xin Chúa cho ngôi thánh đường này, hằng ngày vang lên lời ca tụng Chúa từ trong sâu thẳm con tim và tình mến dạt dào của giáo dân Hào Phú.
(1)Cụ cho xây 5 gian nhà nguyện bằng gỗ đầu tiên trên nền đất nhà cụ, hiện nay gia đình Bà Phường và gia đình ông Thặng đang ở.
(2) Chuông này vang lên để kêu gọi tín hữu tập hợp cầu nguyện