Sáng hôm nay, 3-2-2010, con đường dẫn vào xã nghèo An Thới Đông huyện Cần Giờ bỗng dưng khác hơn mọi ngày. Cờ hoa rợp trời và có cả đoàn lân nhộn nhịp hân hoan chào đón đoàn xe bóng lộn của các vị lãnh đạo thành phố và của huyện. Thì ra là sáng hôm nay xã An Thới Đông khánh thành con đường dẫn vào xã nghèo này.
Con đường tạm gọi là khánh thành đấy nhưng vẫn còn đầy bặm bụi bởi mặt đường chỉ trải đá tạm chứ không phải là đường nhựa như ở mảnh đất Sài Thành. Thôi thì cũng tạm gọi là “ổn” với cái vùng quanh năm chân lấm tay bùn, mò cua bắt ốc đắp đổi qua ngày. Cách đây mươi năm muốn vào được An Thới Đông phải trải qua bao nhọc nhằn của con người. Con đường An Thới Đông ngày ấy phải trải lá dừa và chân phải mang bọc ni-lông mới có thể vào nơi muốn đến được. Ngoại ô của thành phố sầm uất có con đường trải đá như thế này cũng là hạnh phúc lắm so với cuộc sống lam lũ cơ cực ở đây.
Không ai phủ nhận con đường vào An Thới Đông khá hơn một chút so với mọi năm nhưng vẫn còn đó sự kiếm tìm. Kiếm tìm đó là kiếm tìm cho một đời sống được cơm no ấm áo như những vùng khác, chí ít là được như những quận huyện ven đô. Thương cho một An Thới Đông “ngăn sông cách chợ” và cũng thương cho một An Thới Đông hẻo lánh xa xôi.
Công tâm mà nói thì phía trước của con đường vào An Thới Đông bớt gồ ghề hơn, bớt quanh co hơn nhưng nỗi lo phía trước của cuộc đời, phía trước của đời sống của bà con xã nghèo này là cả một vấn đề.
Chỉ những ai gần như “sống” với An Thới Đông mới hiểu An Thới Đông như thế nào như Phan Huỳnh Điểu bộc bạch: “Chỉ có thuyền mới hiểu biển mênh mông dường nào. Chỉ có biển mới biết thuyền đi đâu về đâu”. Chỉ có ở An Thới Đông mới “thấm” được An Thới Đông là dường nào.
Lần nọ, đang ngồi trên ghế đề anh thợ cạo “hành nghề”, chẳng hiểu sao anh ta buột miệng nói: “Không biết 10 năm nữa dân An Thới Đông sẽ ra sao ?”. Thinh lặng một lát anh ta nói tiếp: “Dân ở đây không biết làm gì để sống đây ? Cua riết rồi cũng hết mà ốc cũng chẳng còn !”.
Buổi chiều hôm ấy, cái đầu được cạo tóc vơi đi một chút nhưng trong đầu nặng trĩu hình ảnh của bà con xã nghèo vùng biển mặn này.
Lần kia, anh Hai B, nhà ở ấp An Hoà, xã An Thới Đông cho Tư Cua biết qua một anh cán bộ làm ở Ngân Hàng Huyện Cần Giờ “bật mí” cho anh Hai biết rằng cách đây 10 năm thì bà con xã nghèo này “cắm” sổ đỏ ở Ngân Hàng hết 10 tỷ đồng và sau 10 năm thì số nợ ấy lên con số 50. Chỉ nhìn vào con số nợ ấy thì mới biết thật sự bà con vùng xã nghèo này thoát nghèo được bao nhiêu.
Người ta vẫn đồn đãi dân Cần Giờ sống vào con tôm con cá ấy nhưng khi đến thực địa mới thấy bi đát là dường bao. Người dân nghèo ở đây vốn dĩ đã nghèo nay lại nghèo thêm vì con tôm. Người dân An Thới Đông cũng thương con tôm lắm nhưng hình như con tôm chẳng thương người dân An Thới Đông thì phải. Đã có một thời chạy bán mặt cho ao tôm bán lưng cho trời ấy nhưng sao mà phận người cứ nghiệt ngã. Càng nuôi tôm hình như càng lỗ thì phải. Biết vậy nhưng chẳng còn nghề nào khác ngoài cái nghề nuôi tôm. Người dân nuôi tôm ở cái xã nghèo này hình như người ta cứ đặt cược vào canh bạc vậy.
Một bằng chứng hết sức “hùng hồn” cho thấy sự “phồn thịnh” của An Thới Đông. Chỉ cần gửi tạm con ngựa sắt ở đâu đó quán nước nghèo bên vệ đường để tìm đến những danh lam thắng cảnh như Bầu Thơ Hốc Quả, như Rạch Lá, như Tắc Ráng thì sẽ rõ.
Cái tên Bầu Thơ Hốc Quả thoạt đầu nghe cũng nên thơ ấy nhưng khi vào mới thấy cảnh của người dân nghèo ở đây. Lưới điện vào với cái vùng thơ mộng ấy chỉ vỏn vẹn được vài năm. Cuộc sống dường như quá lam lũ bữa no bữa đói với cái vùng “đặc trưng” này.
Rạch Lá hay Tắc Ráng cũng chẳng hơn chi, có nhiều gia đình giờ muốn đi ra ngoài phải ngồi trên chiếc xuồng ba lá hay gập ghềnh trên chiếc cầu khỉ mới đến được bến bờ bên kia.
Trẻ con ở xã nghèo này muốn tìm được dăm ba con chữ hình như phải đổ mồ hôi sôi con mắt thì phải. May lắm vừa mới có cái trường cấp 1 nghèo ngay tại xã. Lớn lên một chút vào trung học cơ sở thì sáng sớm phải có mặt để kịp chuyến xe buýt nghèo được trợ giá. Và, lớn lên chút nữa vào phổ thông trung học thì phải ngược lên tận bến phà Bình Khánh hay lại lặn lội xuống tận cái Thị Trấn Cần Thạnh. Học sinh cấp 3 ở đây phải “lọ mọ” dậy từ khi trời chưa đỏ và về đến nhà lúc trời chẳng còn chút ánh sáng. Đèn đường thì “ngọn xanh ngọn tỏ” nên phải nói là đi lại ở cái xã nghèo này thật là khó chứ huống hồ gì nói chuyện đi “buôn chữ”.
Đỏ con mắt để đi tìm một tờ báo ở cái xã nghèo này tìm mãi cũng chẳng ra. Ngày nay, nhiêu nơi trên đất nước có thể là xa xôi hẻo lánh ấy nhưng chuyện lướt “web” là chuyện hết sức bình thường nhưng cư dân An Thới Đông máy vi tính còn là chuyện “mông lung” đối với họ chứ huống hồ chi là “web” với chẳng “web”. Bỏ chút thời gian ra để hỏi cư dân An Thới Đông cái “còm-pu-tơ" là gì e rằng họ chưa biết chứ đừng nói gì là “web”. Cứ đi đếm tổng số máy trên số hộ gia đình ở đây thì sẽ rõ. Chỉ đơn giản nhiêu đó để hiểu trình độ dân trí của người dân thấy tội là bao.
Nếu chỉ thoáng qua những căn nhà mái ngói đỏ chót thì không thể nào hình dung ra những mảng đời vất vả vấn vương. Đàng sau những căn nhà ngói đỏ ấy là những căn nhà mà mưa thì đầy nước mà nắng thì lại chói chang. Đàng sau những căn nhà có được do cơn sốt đất ấy là đầy dẫy nhưng căn nhà mái lá cột siêu.
Hình ảnh của ngày khánh thành con đường mới mang tên An Thới Đông này chỉ là bề nổi cho nhiều con đường chằng chịt trong cái xã nghèo này. Muốn hiểu rõ hơn xin trực chỉ Bầu Thơ Hốc Quả, Tắc Ráng, An Bình … Có những gia đình như Mười H ở Bầu Thơ Hốc Quả suốt ngày chân lấm tay bùn, hơn năm chục thôi mà có cả chục mặt con mà trong chục mặt con ấy chẳng có đứa nào cầm cự hết bậc Tiểu Học. Có những gia đình như gia đình Tư N ở Tắc Ráng vợ chồng con cái suốt ngày cứ đi “mần mướn” cho những ai cần họ nhưng với điều kiện “mần” với những việc vặt vãnh vì khả năng họ chỉ có thế. Có những người ở Bầu Thơ Hốc Quả hình như cả đời chưa biết Sài Thành là gì cả vì cái nghèo, cái khổ cứ như vồ lấy họ, ôm lấy họ.
Nói đến đời sống nghèo mà không nói đến đời sống tôn giáo ở đây thì quả là một thiếu sót. Cái nghèo nó dẫn đến sự bám víu. Điều này dĩ nhiên và tất nhiên với người nghèo. Chẳng cần biết đạo nào ra đạo nào cả, chỉ cần thấy có chút “xôi” có chút “thịt” là mau mắn “quy phục” nhưng khi “xôi” khi “thịt” không còn thì họ chẳng còn mặn mà gì với cái tôn giáo mà mình theo đuổi nữa. Họ đáng thương hơn là đáng trách khi cuộc sống quá nghèo. Có những người một năm theo cả 4 đạo để được hưởng phần của cả 4 kẻo mất phần này hụt phần kia. Họ thích thì họ để bàn thờ lên và khi không còn thích nữa thì nhờ “các đấng, các bậc” gỡ bàn thờ xuống đem về “trụ sở” chính của bổn đạo.
Con đường bằng đất bằng đá An Thới Đông thật sự đã rộng mở nhưng con đường phía trước của tri thức, của con người ở An Thới Đông hình như nó vẫn còn thăm thẳm một đoạn dài thật dài. Muốn con đường phía trước của con người gần hơn và sáng hơn chỉ có một con đường duy nhất là nâng cao dân trí và nhận thức cho xã nghèo. Không thể nào cứ mãi dựa vào cái kém may mắn của ông bà cha mẹ mà để cho thế hệ tương lai vẫn mãi mù tịt. Để được “bằng chị bằng em” như những quận huyện ngoại thành Thủ Đức Bình Tân vẫn còn là chuyện mơ hoài khó thấy.
Chắc có lẽ một cơ quan, một tổ chức không thể nào làm cho An Thới Đông thay da đổi thịt như một cánh én không làm nên được mùa Xuân. Cần lắm những tấm lòng, cần lắm sự chung tay góp sức của nhiều và nhiều người thì may ra An Thới Đông mới mở mang thật sự như con đường vừa khánh thành sáng hôm nay.
Đoàn xe của các vị lãnh đạo đã qua, những hạt bụi mịt mờ đã tan biến nhưng vẫn để lại nhiều và nhiều mảng đời bữa no bữa đói.
Chiều nay ra đứng trước ngõ nhìn con lộ trước mắt có phần cao hơn, có phần đẹp hơn trước nhưng nỗi lo đau đáu về cái xã nghèo này vẫn khôn vơi ……
 |
Con đường tạm gọi là khánh thành đấy nhưng vẫn còn đầy bặm bụi bởi mặt đường chỉ trải đá tạm chứ không phải là đường nhựa như ở mảnh đất Sài Thành. Thôi thì cũng tạm gọi là “ổn” với cái vùng quanh năm chân lấm tay bùn, mò cua bắt ốc đắp đổi qua ngày. Cách đây mươi năm muốn vào được An Thới Đông phải trải qua bao nhọc nhằn của con người. Con đường An Thới Đông ngày ấy phải trải lá dừa và chân phải mang bọc ni-lông mới có thể vào nơi muốn đến được. Ngoại ô của thành phố sầm uất có con đường trải đá như thế này cũng là hạnh phúc lắm so với cuộc sống lam lũ cơ cực ở đây.
Không ai phủ nhận con đường vào An Thới Đông khá hơn một chút so với mọi năm nhưng vẫn còn đó sự kiếm tìm. Kiếm tìm đó là kiếm tìm cho một đời sống được cơm no ấm áo như những vùng khác, chí ít là được như những quận huyện ven đô. Thương cho một An Thới Đông “ngăn sông cách chợ” và cũng thương cho một An Thới Đông hẻo lánh xa xôi.
Công tâm mà nói thì phía trước của con đường vào An Thới Đông bớt gồ ghề hơn, bớt quanh co hơn nhưng nỗi lo phía trước của cuộc đời, phía trước của đời sống của bà con xã nghèo này là cả một vấn đề.
Chỉ những ai gần như “sống” với An Thới Đông mới hiểu An Thới Đông như thế nào như Phan Huỳnh Điểu bộc bạch: “Chỉ có thuyền mới hiểu biển mênh mông dường nào. Chỉ có biển mới biết thuyền đi đâu về đâu”. Chỉ có ở An Thới Đông mới “thấm” được An Thới Đông là dường nào.
Lần nọ, đang ngồi trên ghế đề anh thợ cạo “hành nghề”, chẳng hiểu sao anh ta buột miệng nói: “Không biết 10 năm nữa dân An Thới Đông sẽ ra sao ?”. Thinh lặng một lát anh ta nói tiếp: “Dân ở đây không biết làm gì để sống đây ? Cua riết rồi cũng hết mà ốc cũng chẳng còn !”.
 |
Buổi chiều hôm ấy, cái đầu được cạo tóc vơi đi một chút nhưng trong đầu nặng trĩu hình ảnh của bà con xã nghèo vùng biển mặn này.
Lần kia, anh Hai B, nhà ở ấp An Hoà, xã An Thới Đông cho Tư Cua biết qua một anh cán bộ làm ở Ngân Hàng Huyện Cần Giờ “bật mí” cho anh Hai biết rằng cách đây 10 năm thì bà con xã nghèo này “cắm” sổ đỏ ở Ngân Hàng hết 10 tỷ đồng và sau 10 năm thì số nợ ấy lên con số 50. Chỉ nhìn vào con số nợ ấy thì mới biết thật sự bà con vùng xã nghèo này thoát nghèo được bao nhiêu.
Người ta vẫn đồn đãi dân Cần Giờ sống vào con tôm con cá ấy nhưng khi đến thực địa mới thấy bi đát là dường bao. Người dân nghèo ở đây vốn dĩ đã nghèo nay lại nghèo thêm vì con tôm. Người dân An Thới Đông cũng thương con tôm lắm nhưng hình như con tôm chẳng thương người dân An Thới Đông thì phải. Đã có một thời chạy bán mặt cho ao tôm bán lưng cho trời ấy nhưng sao mà phận người cứ nghiệt ngã. Càng nuôi tôm hình như càng lỗ thì phải. Biết vậy nhưng chẳng còn nghề nào khác ngoài cái nghề nuôi tôm. Người dân nuôi tôm ở cái xã nghèo này hình như người ta cứ đặt cược vào canh bạc vậy.
Một bằng chứng hết sức “hùng hồn” cho thấy sự “phồn thịnh” của An Thới Đông. Chỉ cần gửi tạm con ngựa sắt ở đâu đó quán nước nghèo bên vệ đường để tìm đến những danh lam thắng cảnh như Bầu Thơ Hốc Quả, như Rạch Lá, như Tắc Ráng thì sẽ rõ.
Cái tên Bầu Thơ Hốc Quả thoạt đầu nghe cũng nên thơ ấy nhưng khi vào mới thấy cảnh của người dân nghèo ở đây. Lưới điện vào với cái vùng thơ mộng ấy chỉ vỏn vẹn được vài năm. Cuộc sống dường như quá lam lũ bữa no bữa đói với cái vùng “đặc trưng” này.
 |
Rạch Lá hay Tắc Ráng cũng chẳng hơn chi, có nhiều gia đình giờ muốn đi ra ngoài phải ngồi trên chiếc xuồng ba lá hay gập ghềnh trên chiếc cầu khỉ mới đến được bến bờ bên kia.
Trẻ con ở xã nghèo này muốn tìm được dăm ba con chữ hình như phải đổ mồ hôi sôi con mắt thì phải. May lắm vừa mới có cái trường cấp 1 nghèo ngay tại xã. Lớn lên một chút vào trung học cơ sở thì sáng sớm phải có mặt để kịp chuyến xe buýt nghèo được trợ giá. Và, lớn lên chút nữa vào phổ thông trung học thì phải ngược lên tận bến phà Bình Khánh hay lại lặn lội xuống tận cái Thị Trấn Cần Thạnh. Học sinh cấp 3 ở đây phải “lọ mọ” dậy từ khi trời chưa đỏ và về đến nhà lúc trời chẳng còn chút ánh sáng. Đèn đường thì “ngọn xanh ngọn tỏ” nên phải nói là đi lại ở cái xã nghèo này thật là khó chứ huống hồ gì nói chuyện đi “buôn chữ”.
Đỏ con mắt để đi tìm một tờ báo ở cái xã nghèo này tìm mãi cũng chẳng ra. Ngày nay, nhiêu nơi trên đất nước có thể là xa xôi hẻo lánh ấy nhưng chuyện lướt “web” là chuyện hết sức bình thường nhưng cư dân An Thới Đông máy vi tính còn là chuyện “mông lung” đối với họ chứ huống hồ chi là “web” với chẳng “web”. Bỏ chút thời gian ra để hỏi cư dân An Thới Đông cái “còm-pu-tơ" là gì e rằng họ chưa biết chứ đừng nói gì là “web”. Cứ đi đếm tổng số máy trên số hộ gia đình ở đây thì sẽ rõ. Chỉ đơn giản nhiêu đó để hiểu trình độ dân trí của người dân thấy tội là bao.
Nếu chỉ thoáng qua những căn nhà mái ngói đỏ chót thì không thể nào hình dung ra những mảng đời vất vả vấn vương. Đàng sau những căn nhà ngói đỏ ấy là những căn nhà mà mưa thì đầy nước mà nắng thì lại chói chang. Đàng sau những căn nhà có được do cơn sốt đất ấy là đầy dẫy nhưng căn nhà mái lá cột siêu.
Hình ảnh của ngày khánh thành con đường mới mang tên An Thới Đông này chỉ là bề nổi cho nhiều con đường chằng chịt trong cái xã nghèo này. Muốn hiểu rõ hơn xin trực chỉ Bầu Thơ Hốc Quả, Tắc Ráng, An Bình … Có những gia đình như Mười H ở Bầu Thơ Hốc Quả suốt ngày chân lấm tay bùn, hơn năm chục thôi mà có cả chục mặt con mà trong chục mặt con ấy chẳng có đứa nào cầm cự hết bậc Tiểu Học. Có những gia đình như gia đình Tư N ở Tắc Ráng vợ chồng con cái suốt ngày cứ đi “mần mướn” cho những ai cần họ nhưng với điều kiện “mần” với những việc vặt vãnh vì khả năng họ chỉ có thế. Có những người ở Bầu Thơ Hốc Quả hình như cả đời chưa biết Sài Thành là gì cả vì cái nghèo, cái khổ cứ như vồ lấy họ, ôm lấy họ.
Nói đến đời sống nghèo mà không nói đến đời sống tôn giáo ở đây thì quả là một thiếu sót. Cái nghèo nó dẫn đến sự bám víu. Điều này dĩ nhiên và tất nhiên với người nghèo. Chẳng cần biết đạo nào ra đạo nào cả, chỉ cần thấy có chút “xôi” có chút “thịt” là mau mắn “quy phục” nhưng khi “xôi” khi “thịt” không còn thì họ chẳng còn mặn mà gì với cái tôn giáo mà mình theo đuổi nữa. Họ đáng thương hơn là đáng trách khi cuộc sống quá nghèo. Có những người một năm theo cả 4 đạo để được hưởng phần của cả 4 kẻo mất phần này hụt phần kia. Họ thích thì họ để bàn thờ lên và khi không còn thích nữa thì nhờ “các đấng, các bậc” gỡ bàn thờ xuống đem về “trụ sở” chính của bổn đạo.
Con đường bằng đất bằng đá An Thới Đông thật sự đã rộng mở nhưng con đường phía trước của tri thức, của con người ở An Thới Đông hình như nó vẫn còn thăm thẳm một đoạn dài thật dài. Muốn con đường phía trước của con người gần hơn và sáng hơn chỉ có một con đường duy nhất là nâng cao dân trí và nhận thức cho xã nghèo. Không thể nào cứ mãi dựa vào cái kém may mắn của ông bà cha mẹ mà để cho thế hệ tương lai vẫn mãi mù tịt. Để được “bằng chị bằng em” như những quận huyện ngoại thành Thủ Đức Bình Tân vẫn còn là chuyện mơ hoài khó thấy.
Chắc có lẽ một cơ quan, một tổ chức không thể nào làm cho An Thới Đông thay da đổi thịt như một cánh én không làm nên được mùa Xuân. Cần lắm những tấm lòng, cần lắm sự chung tay góp sức của nhiều và nhiều người thì may ra An Thới Đông mới mở mang thật sự như con đường vừa khánh thành sáng hôm nay.
Đoàn xe của các vị lãnh đạo đã qua, những hạt bụi mịt mờ đã tan biến nhưng vẫn để lại nhiều và nhiều mảng đời bữa no bữa đói.
Chiều nay ra đứng trước ngõ nhìn con lộ trước mắt có phần cao hơn, có phần đẹp hơn trước nhưng nỗi lo đau đáu về cái xã nghèo này vẫn khôn vơi ……