Góc nhìn lịch sử.

Gần một thế kỷ trước khi cha Đắc lộ đặt chân lên Cửa Bạng, công cuộc truyền giáo tại Việt Nam không tiến triển được bao nhiêu, một phần vì Việt nam lúc ấy đang bị chia cắt vì cảnh tranh dành quyền lực của vua chúa cầm quyền. Tiêu biểu là cuộc phân tranh giữa chúa Trịnh và Nguyễn (1662 – 1772), một phần vì Kitô giáo là một tôn giáo mới (xa lạ) đối với người Việt Nam đang khi đội ngũ truyền giáo còn quá ít oi, lại chưa am hiểu văn hóa, ngôn ngữ và tâm thức người Việt.



Xuất phát từ nhu cầu cần nhiều người cộng tác, các nhà truyền giáo, ngay từ đầu, đã có sáng kiến tạo điều kiện cho giáo dân cộng tác với các linh mục thừa sai trong công cuộc truyền giáo. Đó là nguồn gốc các thầy giảng và các quý chức.

Quý chức được chọn từ những gia trưởng có học thức, có uy tín và có lòng nhiệt thành nhất trong họ đạo. Các quý chức hoạt động tại chỗ trong phạm vi họ đạo của mình. Cũng như các thày giảng, họ đảm đương tất cả những gì có thể làm để giúp đỡ các nhà truyền giáo điều hành xứ đạo và truyền giáo cho lương dân. (x. PHAN PHÁT HUỒN, Việt Nam Giáo Sử).

Trải qua nhiều chặng đường chông gai với những cuộc bách hại đẫm máu trong quá khứ, vai trò của các quí chức ngày càng được khẳng định trong việc điều hành, tổ chức và truyền giáo cũng như chứng nhân (tử đạo) của mình trong các giáo xứ, giáo họ, giáo điểm.

Với biến cố chia đôi đất nước năm 1954 (Hiệp định Giơnevơ), lịch sử đã chứng kiến một cuộc di cư vĩ đại chưa từng có tại Việt Nam. Chỉ tính riêng người Công Giáo, theo “Kỷ Yếu Phong Thánh, năm 1988”, đã có tới 750 ngàn người. Rất nhiều xứ đạo tại Miền Bắc hầu như bị tê liệt. Mất mát cả về người và của không kể xiết. Trong khi đó tại Miền Nam, bên cạnh những giáo xứ truyền thống, xuất hiện hàng loạt các giáo xứ mới từ miền Bắc vào. Có những nơi bà con giáo dân mới di cư lập giáo xứ mới như Ba Làng Nha Trang, Thanh Hóa, Hố Nai… Nếu là thiểu số, họ gia nhập giáo xứ miền Nam, nhất là tại các thành phố.

Nhìn chung Giáo Hội miền Nam được hưởng điều kiện thuận lợi hơn về mọi phương diện so với miền Bắc, nhất là được tiếp cận với ánh sáng Công Đồng Vaticanô II một cách nhanh chóng. Ngay từ những năm cuối thập kỷ 60, văn kiện và tài liệu công đồng đã được dịch sang tiếng việt và phổ biến rộng rãi trong các giáo phận, giáo xứ, dòng tu miền nam. Còn tại Miền Bắc mãi đến những năm thuộc thập kỉ 80, những tài liệu về Công đồng mới được phổ biến, nhưng nó cũng chỉ dành cho các giới chức trong giáo hội, vì việc in ấn, dậy và phổ biến giáo lí tại Miền Bắc trong thời kỳ này là một vấn đề vô cùng khó khăn.

Vấn nạn

Có điều đáng tiếc là vài thập kỷ gần đây, xã hội cũng như Giáo hội ở Việt Nam đã có những bước chuyển lớn nhưng chưa có một nghị quyết chung nào mang tính phổ quát cho tất cả các giáo phận về cơ cầu tổ chức, quyền hạn, nhiệm vụ của HĐGX, của các thành viên trong đó, mối quan hệ với hàng giáo phẩm, với giáo dân, với các tổ chức xã hôi… thậm chí ngay cả việc thống nhất danh xưng cũng chưa có hồi kết. Đó là một vấn nạn đòi hỏi Giáo Hội VN phải quan tâm giải quyết.



Giáo phận Thanh Hóa

Với các sự kiện: Cụ Đỗ Hưng Viễn là tín hữu theo đạo đầu tiên tại Việt Nam (1556-1573); giáo sĩ Cevallos rửa tội cho Mai Hoa Công Chúa (1590); cha Đắc Lộ đặt chân đến Cửa Bạng ngày 19.03.1627... giáo phận Thanh hóa được xem như là một vùng đất tươi tốt để hạt giống Tin mừng dễ dàng nảy mầm và đơm hoa kết trái. Nhưng với sự nhiễu nhương của lịch sử, Thanh hóa cũng nằm chung trong dòng chảy của giáo hội Việt Nam, bị bách hại và ly tán.

Những người làm việc trong các hội đồng giáo xứ vẫn theo nếp cũ, mang tính kế thừa và không được đào tạo về mục vụ để thích nghi với hoàn cảnh mới.

Đứng trước thực tế như vậy, Đức cha giáo phận đã quyết định mở các khóa đào tạo sơ cấp về Hội Đồng Giáo Xứ cho các thành viên Hội đồng giáo xứ trong toàn giáo phận.

Năm 2008, Khóa sơ cấp I được tổ chức tại giáo xứ Chính Tòa quy tụ hơn 300 người. Đức cha trực tiếp tổ chức, lên sơ đồ các bài học và mời các cha trong giáo phận về chia sẻ các đề tài. Các học viên ăn ở tại Tòa giám mục và được đài thọ 100% về chi phí.

Năm nay, Đức cha trao công tác tổ chức Khóa sơ cấp II cho Ủy ban Giáo dân giáo phận tổ chức, dưới sự điều hành của cha trưởng ban Phaolo Trịnh Quang Tịnh.

Khóa học trong 3 ngày, từ 25-27/03/2010 tại giáo xứ Chính Tòa, quy tụ gần 300 qúi chức đang làm việc trong các Hội đồng giáo xứ, diễn ra trong bầu khí cởi mở và thân thiện. Nhiều đề tài, nhiều vấn đề được nêu ra đã khai sáng và giúp cho các quí chức hiểu rõ hơn về nhiệm vụ, quyền hạn, lịch sử hình thành cũng như những thách đố mà họ sẽ đối diện trong tương lai.

Kết thúc khóa học là thánh lễ tạ ơn và nghi thức sai đi diễn ra sốt sắng, trang trọng và súc động. Tất cả các học viên đặt lên sách Phúc âm thề hứa trung thành với giáo hội cũng như đem hết khả năng của mình ra để phục vụ giáo phận. Cuối thánh lễ, Đức cha giáo phận tặng mỗi học viên một cuốn sánh Tin mừng, ba họp bút viết và phát chứng chỉ chứng nhận tốt nghiệp Khóa đào tạo sơ cấp II về Hội đồng Giáo xứ.

THANH HÓA - Ngày 16-01-2009 vừa qua, nhằm ngày 21 tháng chạp Âm lịch, trên 600 quí chức Hội đồng giáo xứ và trùm họ đại diện cho 135 ngàn giáo dân của 51 giáo xứ thuộc giáo phận Thanh hoá, cùng với các cha chánh phó xứ, quí quan khách, tạo thành một cuộc họp mặt 820 người, đã tuôn về nhà chung Thanh hoá để cử hành ngày đại hội truyền thống Hội Đồng Giáo Xứ toàn giáo phận. Gọi là truyền thống vì đây là một sinh hoạt tổ chức hàng năm vào cuối tháng chạp. Mục đích là để tổng kết quá trình hoạt động một năm, bồi dưỡng thêm kiến thức mới và chia sẻ bữa ăn tất niên toàn giáo phận.

Phải chăng đây là hình ảnh tuyệt vời và cao cấp nhất của một cộng đoàn Dân Chúa, khi chủ chăn và con chiên đầu đàn quây quần bên nhau dưới một mái nhà chung để chia sẻ tình thân ái ? Phải chăng đó là lý do để đại hội mang mang chủ đề “Vì một giáo phận Thanh Hóa hiệp nhất” ?



Thật vậy Hiệp nhất chính là lời tâm nguyện tha thiết nhất của Chúa Giêsu trước khi ngài từ giã môn đệ để lên đường thụ nạn (Ga 17, 21. Và từ đó, hiệp nhất trở thành bổn phận của tất cả những ai tin vào Ngài. Thành phần có trách nhiệm cao nhất để thể hiện tình hiệp nhất, chính là giới lãnh đạo, trong đó, quí chức Hội đồng Giáo xứ giữ vai trò hàng đầu. Chính vì thế mà trong khoá huấn luyện Hội đồng Giáo xứ sơ cấp ngày 22.8.2008, Đức Cha Giuse Nguyễn Chí Linh đã khẳng định: “Trong lịch sử Giáo phận Thanh Hóa, quí chức Hội đồng Giáo xứ chính là thành phần chủ lực duy trì sức sống, đưa Giáo phận vượt qua mọi khó khăn, nhiễu nhương của thời thế. Con số trên dưới mười ngàn quí chức (Hội đồng Giáo xứ) của Giáo phận Thanh hoá bị bắt bớ trong thời cấm cách, với gần 5.000 người được phúc tử đạo là một bằng chứng hùng hồn hiển hách cho tinh thần đó”.

Hôm nay, từ khắp các nẻo đường giáo phận, thế hệ đương thời có một cơ hội quý báu để tái khẳng định quyết tâm “tiếp tục truyền thống và sự nghiệp hào hùng của các bậc cha anh tiền bối”.

Cuộc họp mặt diễn ra trong không khí lạnh lẽo mùa đông đất Bắc ở 12 độ C, nhưng ai nấy đều cảm thấy lòng ấm áp khác thường. Ấm áp bởi vì đây là dịp gặp gỡ hiếm hoi mỗi năm chỉ có một vài lần. Ấm áp bởi vì cha con bạn bè được ở bên cạnh nhau khi Xuân sắp về. Ấm áp bởi vì ngày mai trên đường sứ mệnh họ sẽ luôn cảm thấy an tâm khi liên tưởng đến anh em bạn bè cùng chung chí hướng đang cùng với mình chung xây Giáo Hội và giáo phận.

Thủ tục đón tiếp, đăng ký được thực hiện ngay từ sáng sớm. Niềm vui rạng rỡ trên khuôn mặt, từng phái đoàn đến nhận thẻ đại biểu, dâng quà cho nhà chung và nhanh chóng tiến về nhà thờ chính toà để chuẩn bị tiến hành đại hội. Đúng 9g sáng, dưới sự chủ trì của Đức cha giáo phận Giuse Nguyễn chí Linh, Cha Tổng Đại diện Phêrô Vũ tiến Phúc, quí cha hạt trưởng, với sự tham dự của các cha chánh cha phó xứ và Hội đồng Giáo xứ, cha Phaolô Trịnh quang Tịnh, Tân chủ tịch Uỷ Ban Giáo Dân đã long trọng tuyên bố khai mạc đại hội truyền thống 2009 của Hội đồng Giáo xứ Giáo Phận Thanh hoá.

Sau vũ khúc chào mừng của dòng Mến Thánh Giá Thanh hoá hợp tác với ứng sinh Lê bảo Tịnh, Đức Giám Mục Giáo Phận đã nói chuyện với đại hội về “Hiện tình các Hội đồng Giáo xứ giáo phận Thanh Hoá”. Với một lược đồ rất đơn giản, ngài đối chiếu hoạt động của quí chức Hội đồng Giáo xứ qua ba chặng đường kế tiếp: quá khứ, hiện tại và tương lai. Trong phần kết luận ngài mở ra một viễn ảnh đầy lạc quan: một quá khứ thương đau, một hiện tại rộng mở phải đưa đến một tương lai thăng tiến.

Để các quí chức HĐGX ý thức rõ rệt và cụ thể hơn về sứ mệnh của mình, cộng tác với các linh mục để điều hành giáo xứ một cách hiệu quả hơn, cha Giuse Vũ Thanh Long - Trưởng Ban Thường vụ TCV Lê Bảo Tịnh đã trình bày về “Cơ cấu HĐGX”.

Cuối buổi thuyết trình, tất cả các tham dự viên cùng nắm tay đưa lên cao, mượn lời bài Ca phục vụ của nhạc sĩ Mi Trầm, bày tỏ quyết tâm: “Đoàn ta cất bước theo Chúa đi vào đời. Hành trang ta mang nặng vai phục vụ mọi nơi...”. Hình ảnh những khuôn mặt nhiệt thành hăng say hoạt động cho sự nghiệp chung trên mọi nẻo đường giáo phận khiến lòng tôi rộn ràng phấn khởi.



Cuộc họp mặt còn ghi đậm tâm tình cảm tạ tri ân vào những ngày năm cùng tháng tận. Trước Thánh Thể Chúa Giêsu, Giám mục, Linh mục, nam nữ tu sĩ, đại diện giáo dân toàn giáo phận sốt sắng dâng lời ca tiếng hát, xin lỗi Chúa về những bất cập năm qua và xin Ngài ban bình an cho năm mới của giáo phận.

Đại hội kết thúc bằng một bữa ăn tự chọn (buffet) đầy màu sắc. Tất cả tập trung tại tiền sảnh toà nhà Lê Bảo Tịnh. Cha Tổng đại diện đã thay lời Đức cha Giáo phận chúc tết toàn thể mọi người. Bánh chưng “Bánh tét, dưa hành câu đối đỏ...” thôi thì đủ thứ bày la liệt chung quanh bếp lửa hồng nấu nướng tại chỗ, trong mùi hương thơm phức và trong tiếng nói cười huyên náo của gần một vạn thực khách. Lợn quay, bò xào các món đặc sản được các chú ứng sinh và nữ tu Mến thánh giá mang đồng phục nhà hàng chặt, thái, dọn, tiếp tại hiện trường...tạo ra một không khí rộn ràng vui tươi hiếm có. Nhiều vị trùm quản phát biểu rằng đây là lần đầu tiên trong đời được về dự tiệc tại nhà chung cùng với Đức cha và các cha trong giáo phận.

Sau lời cám ơn của Ông chánh Trương Giáo xứ chính toà. Mọi người tạm biệt bằng cách lại nắm tay nhau đưa lên cao, cùng hát to vang bài ca hiệp nhất. Ai nấy đều cảm nghiệm cách sâu sắc rằng: “Hiệp nhất là di sản ngàn đời của giáo phận Thanh Hóa".